Winter Bean Diversity in Western Terai of Nepal

पस्चिम तराइमा सिमीको बिबिधता

Winter bean plant

सिमीको बैज्ञानिक नाम Dolichos lablab हो | यो कोसेबाली परिवार अन्तर्गतको एउटा बाली हो | यसलाई देशको बिभिन्न ठाउमा ठाउँमा हिउदे सिमी, सेम, सिमी आदि नामले चिनिन्छ | स्थानीय रुपमा सिमी एक बहु बर्षीय लहरे तरकारी बाली भए पनि मौसमी बलिको रुपमा बर्षेनी लगाइन्छ | मध्य पहाड र तराइमा पूर्ब देखि पश्चिम सम्म घरबगैंचा वा करेशाबरिमा लगाउने गरेको पाइन्छ | यसका हरिया कोष तरकारीका रुपमा पकाएर खाने गरिन्छ भने सुकेका दाना पनि तरकारी र दालको रुपमा प्रयोग हुने गरेको छ | यसलाई घर वरपरको खेर गएको जमिन जस्तै आँगन वरपर, मलखादको छेउछाउ, बारीको बार, जुठेल्नोको छेउमा यसले स्थान पाउछ | यसको पोषणमा निकै ठुलो महत्व रहेको छ, तै पनि सिमीको खेतीले व्यवसायिक खेती तर्फ त्यति महत्व पाइरहेको छैन | यो प्रोटिनको मुख्य स्रोत हो | सन् २००७ मा पोषणको लागि घरबगैंचा प्रवर्धन कार्यक्रमको सिलसिलामा ताराताल ६, गंगावस्ती, बर्दिया र लक्ष्मीपुर ९, पदाव, कन्चनपुरमा सिमीको बिबिधता प्रदर्शन तथा बिउ साटासाट कार्यक्रमको क्रममा १९ प्रकारका सिमीका बिबिधतापाइएको थियो (तल चित्रमा दिईएको छ) | यी सिमीको व्यवहारिक रुपमा कस्ता गुण रहेका छन् भन्ने बारेमा पनि कुरा गर्दा कुनै एकदम स्वादिलो छ भने कुनैको उत्पादन बढी छ | त्यस्तै कुनै छिटो फल्छ र अर्का थरि लामो समय सम्म फलीरहन्छ | पश्चिम तराइमा सिमीको बिबिधता धेरै पाइन्छ तर यसको अध्यन अनुसन्धान भइ सकेको छैन | यी रैथाने सिमीको अध्यन गरी बिभिन्न जातको विकास गरेर व्यवसायिक उत्पादनको राम्रो सम्भावना रहेको छ |

सिमीका विभिन्न जातहरु

सिमका जातहरुका कुनै बिशेस नाम दिईएको पाईदैन | सिमीको आकार, उत्पादन हुने समय र रंगको आधारमा नामाकरण गरेको पाईन्छ | यसको लागि कृषकहरुलाई नै बर्गीकरण गर्न सहजीकरण गरिएको थियो जस अनुसार कृषकहरुले यी जातहरुलाई तीनवटा फरक जातहरुमा बर्गिकरण गरेका थिए |

(White varieties of winter bean)

(Colored varieties of winter bean)

(Green varieties of winter bean)

पश्चिम तराइमा पाईएका सिमिका जातहरुको तुलनात्मक गुणहरु
हालसम्म नेपालमा स्थानीय सिमीमा अध्यन र अनुसन्धान गरेको बिबरण पाईदैन | कृषकहरु संग  कुन जातमा कुन गुण छ भन्ने तुलना गर्दा तल चित्रमा उल्लेख गरे अनुसार कृषकहरुको अनुभब पाईएको थियो | जातीय गुणको तुलानामक फरक छुट्टयाउदा त्यस गुणमा सबभन्दा उत्तमलाई ३ अंक, मध्यमलाई २ अंक र न्यूनलाई १ अंक दिने भनेर सहजीकरण गरीएको थियो | जस अनुसार चार वोटा बर्गीकरण ; तुलनात्मक रुपमा स्वादिलो, छिटो फल दिने, बढी कोषा उत्पादन दिने र बढी बिउ उत्पादन दिने जातहरु पाईएको थियो |

(Relatively testy varieties)

(Relatively early varieties)

(Relatively high yielding variety)

(Relatively more seed yielding varieties)